پرش به محتوای اصلی

منوی اصلی

جست‌وجوی تحلیل، اصطلاح یا ابزار…
دانشنامه مدیریت ریسک

دفتر سفارش (اردر بوک) چیست؟

Order Book

۴ دقیقه مطالعه به‌روزرسانی: تحریریه‌ی تحلیلگری

تعریف کوتاه

دفتر سفارش فهرست زنده‌ی سفارش‌های محدود خرید و فروشِ اجرانشده برای یک دارایی است که در هر سطح قیمت، حجم منتظر را نشان می‌دهد و عمق بازار را می‌سازد.

معادل انگلیسی
Order Book
نام‌های دیگر
  • اردر بوک
  • اوردر بوک
  • دفتر سفارشات
  • عمق بازار
  • عمق سفارش
  • صف خرید و فروش
  • جدول عرضه و تقاضا
  • Market Depth
  • DOM
  • Level 2

دفتر سفارش (Order Book) فهرست زنده‌ی سفارش‌های محدود خرید و فروشی است که برای یک دارایی ثبت شده‌اند اما هنوز اجرا نشده‌اند. در یک سمت، پیشنهادهای خرید (Bid) از بالاترین قیمت به پایین و در سمت دیگر، پیشنهادهای فروش (Ask) از پایین‌ترین قیمت به بالا مرتب می‌شوند. مجموع حجم منتظر در سطح‌های مختلف قیمت را عمق بازار می‌نامند. در بورس تهران، بخش بالایی همین دفتر با نام «جدول عرضه و تقاضا» یا صف خرید و فروش شناخته می‌شود.

دفتر سفارش چگونه کار می‌کند؟

هر سفارش محدود تازه که فوراً قابل اجرا نباشد، در دفتر می‌نشیند و نقدینگی فراهم می‌کند. سفارش‌هایی که فوری اجرا می‌شوند — سفارش بازار یا سفارش محدودی که قیمتش از بهترین قیمت طرف مقابل عبور کرده — نقدینگی موجود را برمی‌دارند. در بیشتر بازارها اولویت اجرا ابتدا با قیمت بهتر و سپس با زمان ثبت زودتر است. فاصله‌ی بهترین Ask و بهترین Bid همان اسپرد است.

صرافی‌ها و کارگزاران عمق را به شکل‌های متفاوتی نمایش می‌دهند: برخی فقط چند ردیف نزدیک را نشان می‌دهند و برخی عمق کامل را. نمودار عمق (Depth Chart) همین داده را به شکل منحنی تجمعی نمایش می‌دهد تا معلوم شود برای جابه‌جا کردن قیمت به اندازه‌ای مشخص، چه حجمی لازم است.

مثال عددی: پر شدن یک خرید بزرگ در دفتر

فرض کنید سمت فروش دفتر یک دارایی فرضی به شکل جدول زیر باشد و شما با سفارش بازار 0.6 واحد بخرید:

قیمت فروشحجم منتظرسهم سفارش شماهزینه
50,0000.10.15,000
50,0100.20.210,002
50,0250.50.315,007.5
جمع—0.630,009.5
سمت فروش دفتر سفارش (فرضی)

میانگین قیمت اجرا 30,009.5 ÷ 0.6 ≈ 50,015.83 است؛ حدود 15.83 واحد یا ۰٫۰۳٪ بدتر از بهترین قیمت فروش. این اختلاف همان اسلیپیج ناشی از مصرف چند ردیف دفتر است و کارمزد هنوز به آن اضافه نشده است. اگر حجم سفارش از کل عمق نزدیک بزرگ‌تر بود، اختلاف به‌مراتب بیشتر می‌شد.

دفتر سفارش چه چیزی را نشان نمی‌دهد؟

  • همه‌ی سفارش‌ها دیده نمی‌شوند: سفارش‌های پنهان یا آیس‌برگ (Iceberg) فقط بخشی از حجم خود را نشان می‌دهند و بسیاری از معامله‌گران بزرگ اصلاً سفارش را از قبل در دفتر نمی‌گذارند.
  • سفارش‌ها می‌توانند لغو شوند: دیوار بزرگ خرید یا فروش ممکن است در یک لحظه ناپدید شود. ثبت سفارش‌های بزرگ بدون قصد اجرا برای فریب دیگران (Spoofing) در بسیاری از حوزه‌های قضایی ممنوع است، اما همچنان دیده می‌شود.
  • یک صرافی، کل بازار نیست: در رمزارز هر صرافی دفتر جداگانه‌ای دارد؛ عمق یک صرافی لزوماً تصویر نقدشوندگی کل بازار نیست.
  • عکس لحظه‌ای است: عمق در زمان خبر، ساعات کم‌حجم یا هنگام وحشت می‌تواند در چند ثانیه کم شود؛ دقیقاً زمانی که بیشتر به آن نیاز دارید.

پیش از سفارش بزرگ

حجم سفارش را با عمق چند ردیف نزدیک مقایسه کنید. اگر سفارش شما بخش بزرگی از عمق نزدیک را مصرف می‌کند، تقسیم آن به چند سفارش محدود یا پذیرفتن احتمال پر نشدن، معمولاً از پرداخت اسلیپیج پنهان منطقی‌تر است.

تمرین خواندن عمق بازار

نمای عمق بازار در محیط تمرین برای یادگیری خواندن همین جدول طراحی شده است: می‌توانید ببینید سفارش بازار با حجم‌های مختلف چند ردیف را مصرف می‌کند و میانگین قیمت اجرا چقدر تغییر می‌کند. این نما آموزشی است و قیمت اجرای واقعی هیچ صرافی را تضمین نمی‌کند. هزینه‌ی کارمزد همان معامله را هم با محاسبه‌گر کارمزد برآورد کنید تا هزینه‌ی کل اجرا، نه فقط قیمت، دیده شود.

پرسش‌های رایج

فرق دفتر سفارش با نمودار قیمت چیست؟

نمودار، معامله‌هایی را نشان می‌دهد که انجام شده‌اند؛ دفتر سفارش، نیت‌هایی را نشان می‌دهد که هنوز اجرا نشده‌اند و ممکن است لغو شوند. اولی گذشته را ثبت می‌کند و دومی وضعیت لحظه‌ای عرضه و تقاضای قابل مشاهده را.

دیوار خرید بزرگ یعنی قیمت پایین نمی‌آید؟

خیر. سفارش بزرگ ممکن است لغو شود، به‌تدریج مصرف شود یا فقط برای اثرگذاری بر رفتار دیگران ثبت شده باشد. دیوار سفارش را شاهدی موقت بدانید، نه حمایت تضمین‌شده.

صف خرید در بورس ایران همان دفتر سفارش است؟

صف خرید و فروش در بورس تهران بخشی از دفتر سفارش است که به دلیل دامنه‌ی نوسان مجاز روزانه، در سقف یا کف قیمت مجاز انباشته می‌شود. منطق آن همان سفارش‌های محدود اجرانشده است.

برای مطالعه‌ی بیشتر

جست‌وجو در تحلیلگری