پرش به محتوای اصلی

منوی اصلی

جست‌وجوی تحلیل، اصطلاح یا ابزار…
دانشنامه اقتصاد کلان مدیریت ریسک

سود مرکب (بهره‌ی مرکب) چیست؟

Compound Interest

۳ دقیقه مطالعه به‌روزرسانی: تحریریه‌ی تحلیلگری

تعریف کوتاه

سود مرکب یعنی سودی که نه‌فقط روی اصل سرمایه، بلکه روی سودهای قبلیِ انباشته‌شده هم محاسبه می‌شود؛ به همین دلیل رشد سرمایه در طول زمان شتاب می‌گیرد.

معادل انگلیسی
Compound Interest
نام‌های دیگر
  • بهره مرکب
  • بهره‌ی مرکب
  • سود روی سود
  • قانون ۷۲
  • قاعده ۷۲
  • محاسبه سود مرکب
  • Compounding
  • Rule of 72
فرمول FV = PV × (1 + r ÷ n)^(n × t)
رابطه‌ی محاسبه‌ی «سود مرکب (بهره‌ی مرکب)»؛ نمادها در متن توضیح داده شده‌اند.

سود مرکب (Compound Interest) یعنی سودی که نه‌فقط روی اصل سرمایه، بلکه روی سودهای انباشته‌شده‌ی قبلی هم محاسبه می‌شود. در سود ساده، سود هر دوره فقط از اصل اولیه می‌آید؛ در سود مرکب، سود هر دوره به سرمایه اضافه می‌شود و دوره‌ی بعد خودش سود می‌سازد. نتیجه رشدی است که در طول زمان شتاب می‌گیرد — و همین منطق، در جهت معکوس، توضیح می‌دهد چرا زیان‌های پیاپی و تورم این‌قدر مخرب‌اند.

فرمول سود مرکب

FV = PV × (1 + r ÷ n)n × t
PV مبلغ اولیه، r نرخ سالانه، n تعداد دفعات ترکیب در سال و t تعداد سال‌ها.

مثال عددی: سود ساده، مرکب سالانه و مرکب ماهانه

فرض کنید ۱۰ میلیون تومان با نرخ اسمی سالانه ۲۰٪ برای سه سال سرمایه‌گذاری شود. نرخ فرضی است و با نرخ هیچ بانک یا ابزار خاصی مرتبط نیست:

روشمحاسبهارزش نهایی (میلیون تومان)
سود ساده10 × (1 + 0.20 × 3)16.00
مرکب سالانه10 × 1.20^317.28
مرکب ماهانه10 × (1 + 0.20 ÷ 12)^36≈ 18.13
رشد ۱۰ میلیون تومان در سه سال با نرخ ۲۰٪ (فرضی)

اختلاف سود ساده و مرکب ماهانه در همین سه سال بیش از دو میلیون تومان است و با طولانی‌تر شدن دوره بزرگ‌تر می‌شود. یک قاعده‌ی سرانگشتی رایج، «قاعده‌ی ۷۲» است: تقسیم ۷۲ بر نرخ درصدی، تقریبی از سال‌های لازم برای دو برابر شدن سرمایه می‌دهد. با نرخ ۲۰٪ این قاعده 72 ÷ 20 = 3.6 سال می‌دهد، در حالی که عدد دقیق با ترکیب سالانه حدود 3.8 سال است؛ یعنی این قاعده در نرخ‌های بالا فقط تقریب است.

روی دیگر سکه: ترکیب زیان، تورم و هزینه

  • ترکیب زیان: افت ۵۰٪ برای جبران به رشد ۱۰۰٪ نیاز دارد؛ همان منطقی که در افت سرمایه دیده می‌شود.
  • ترکیب تورم: تورم سالانه هم مرکب است. اگر نرخ سود اسمی از تورم کمتر باشد، قدرت خرید هر سال به‌صورت مرکب کم می‌شود.
  • ترکیب هزینه: کارمزد سالانه‌ی چنددرصدی در بلندمدت سهم بزرگی از رشد مرکب را می‌خورد، چون آن بخش دیگر فرصت ترکیب ندارد.

برای سرمایه‌گذار، این یعنی هر درصد هزینه یا زیانی که امروز پرداخت می‌شود، فقط همان مبلغ نیست؛ همه‌ی رشدی است که آن مبلغ می‌توانست در سال‌های بعد بسازد. در افق‌های طولانی، کنترل هزینه و پرهیز از زیان‌های بزرگ همان‌قدر اهمیت دارد که بازده بالا.

سود مرکب چه چیزی را تضمین نمی‌کند؟

فرمول سود مرکب نرخ ثابت را فرض می‌کند. در بازارهای مالی، بازده سالانه ثابت نیست و نوسان آن، رشد واقعی را از رشد محاسبه‌شده با میانگین حسابی کمتر می‌کند. نمودارهای تبلیغاتی که با فرض سود ماهانه‌ی ثابت و بالا، رشد خیره‌کننده‌ی سرمایه را نشان می‌دهند، فرضی غیرواقعی را با ریاضی درست ترکیب کرده‌اند. ریاضی سود مرکب درست است؛ فرض «نرخ ثابت و بدون زیان» درست نیست.

وعده‌ی سود ماهانه‌ی ثابت

هر پیشنهادی که سود ثابت و بالای ماهانه را با نمودار رشد مرکب تبلیغ می‌کند، باید با این پرسش روبه‌رو شود: این سود از کجا می‌آید و چه چیزی آن را تضمین می‌کند؟ در بسیاری از طرح‌های فریبنده، پاسخ روشنی برای این پرسش وجود ندارد.

محاسبه و ادامه‌ی یادگیری

محاسبه‌گر سود مرکب رشد سرمایه را با نرخ، دوره و دفعات ترکیب دلخواه حساب می‌کند و محاسبه‌گر بازده واقعی اثر تورم را روی آن نشان می‌دهد. برای خلاصه کردن رشد چندساله در یک عدد، نرخ رشد مرکب سالانه و برای افزودن منظم سرمایه، خرید پله‌ای را ببینید. رابطه‌ی نرخ سود و سیاست پولی را هم در نرخ بهره بخوانید.

پرسش‌های رایج

سود مرکب یعنی چه؟

سود مرکب یعنی سود هر دوره به سرمایه اضافه می‌شود و در دوره‌ی بعد خودش هم سود می‌سازد. به همین دلیل رشد سرمایه با سود مرکب در طول زمان از سود ساده سریع‌تر است.

قاعده‌ی ۷۲ چیست؟

قاعده‌ی سرانگشتی برای برآورد زمان دو برابر شدن سرمایه: ۷۲ را بر نرخ بازده سالانه به درصد تقسیم کنید. در نرخ‌های پایین تقریب خوبی است و در نرخ‌های بالا خطای آن بیشتر می‌شود.

آیا سود مرکب در بورس و ارز دیجیتال هم کار می‌کند؟

منطق ترکیب در هر سرمایه‌گذاری که سودش دوباره سرمایه‌گذاری شود برقرار است، اما بازده در این بازارها ثابت نیست و می‌تواند منفی باشد. ترکیب زیان‌ها هم به همان اندازه قوی است.

جست‌وجو در تحلیلگری