پرش به محتوای اصلی

منوی اصلی

جست‌وجوی تحلیل، اصطلاح یا ابزار…
دانشنامه تحلیل فاندامنتال

نسبت قیمت به سود (P/E) چیست؟

Price-to-Earnings Ratio (P/E)

۴ دقیقه مطالعه به‌روزرسانی: تحریریه‌ی تحلیلگری

تعریف کوتاه

نسبت P/E یعنی قیمت هر سهم تقسیم بر سود هر سهم (EPS)؛ این نسبت نشان می‌دهد بازار برای هر یک واحد سود شرکت چند واحد قیمت می‌پردازد.

معادل انگلیسی
Price-to-Earnings Ratio (P/E)
نام‌های دیگر
  • پی بر ای
  • پی تو ای
  • نسبت قیمت به درآمد
  • سود هر سهم
  • P/E پیش‌بینی
  • P/E
  • PE
  • EPS
  • P/E ttm
  • Price to Earnings
فرمول P/E = Price ÷ EPS ; EPS = Net Income ÷ Shares Outstanding
رابطه‌ی محاسبه‌ی «نسبت قیمت به سود (P/E)»؛ نمادها در متن توضیح داده شده‌اند.

نسبت قیمت به سود (P/E) از تقسیم قیمت هر سهم بر سود هر سهم (EPS) به دست می‌آید و نشان می‌دهد بازار برای هر یک واحد سود سالانه‌ی شرکت چند واحد قیمت می‌پردازد. اگر سهمی با ۱۰ برابر سود سالانه‌اش معامله شود، P/E آن ۱۰ است. این نسبت پرکاربردترین معیار مقایسه‌ی ارزش‌گذاری سهام است، در بورس تهران هم، اما فقط وقتی معنا دارد که بدانیم کدام «سود» در مخرج آن نشسته است.

P/E و EPS چگونه محاسبه می‌شوند؟

EPS = Net Income ÷ Shares Outstanding · P/E = Price ÷ EPS
سود هر سهم و نسبت قیمت به سود.
  • P/E گذشته‌نگر (TTM): با سود چهار فصل اخیر محاسبه می‌شود؛ داده‌ی واقعی است اما به گذشته تعلق دارد.
  • P/E آینده‌نگر: با سود پیش‌بینی‌شده محاسبه می‌شود؛ به آینده مربوط است اما به کیفیت پیش‌بینی وابسته است. در بورس تهران، صورت‌های مالی و گزارش‌های شرکت‌ها در سامانه‌ی کدال منتشر می‌شوند و برآورد سود آینده معمولاً از تحلیل‌گران یا گزارش تفسیری مدیریت می‌آید.
  • معکوس P/E یا بازده سود: EPS ÷ Price؛ برای مقایسه‌ی سهام با بازده اوراق یا سپرده مفید است.

مثال عددی: دو سهم فرضی

معیارشرکت الفشرکت ب
قیمت هر سهم (تومان)5,0005,000
سود هر سهم (EPS)500250
P/E1020
بازده سود10%5%
مقایسه‌ی دو شرکت فرضی

قیمت هر دو سهم یکسان است، اما خریدار سهم ب برای هر تومان سود، دو برابر خریدار سهم الف می‌پردازد. این لزوماً یعنی سهم ب گران است؟ نه. اگر سود شرکت ب با سرعت بیشتری رشد کند، یا سود شرکت الف از یک درآمد یک‌باره — مثلاً فروش دارایی — آمده باشد، مقایسه‌ی ساده‌ی دو عدد گمراه‌کننده است.

یک راه ساده برای شهود، خواندن معکوس نسبت است: P/E برابر ۱۰ یعنی اگر سود ثابت بماند، حدود ۱۰ سال سود شرکت لازم است تا معادل قیمت پرداختی شود. این تعبیر ساده‌سازی است، چون سود نه ثابت است و نه کامل به سهام‌دار می‌رسد، اما مقایسه‌ی نسبت‌ها را ملموس‌تر می‌کند.

P/E چه چیزی را نشان نمی‌دهد؟

  • کیفیت سود را نمی‌گوید: سود غیرعملیاتی، تسعیر ارز یا فروش دارایی می‌تواند EPS را موقتاً بالا ببرد. در اقتصاد با تورم بالا، بخشی از رشد سود اسمی فقط اثر تورم است.
  • برای سود منفی یا نزدیک صفر بی‌معناست: این نسبت برای شرکت زیان‌ده قابل تفسیر نیست و شرکتی با سود بسیار کم، عددی بسیار بزرگ نشان می‌دهد.
  • در شرکت‌های چرخه‌ای فریبنده است: در اوج چرخه، سود بالا نسبت را پایین و سهم را «ارزان» نشان می‌دهد؛ دقیقاً وقتی سود در حال نزدیک شدن به سقف است.
  • بدهی و ساختار سرمایه را نمی‌بیند: دو شرکت با نسبت یکسان ممکن است بدهی بسیار متفاوتی داشته باشند.
  • مقایسه‌ی بین صنعت‌ها دشوار است: نسبت معمول یک صنعت با رشد بالا با یک صنعت بالغ قابل مقایسه‌ی مستقیم نیست. سطح نرخ بهره هم بر نسبت قابل‌قبول بازار اثر می‌گذارد.

پرسش‌های پیش از استفاده از نسبت قیمت به سود

سود از کجا آمده و تکرارشدنی است؟ گذشته‌نگر است یا آینده‌نگر؟ با شرکت‌های مشابه همان صنعت مقایسه می‌شود یا با کل بازار؟ اگر پاسخ این سه روشن نیست، عدد هنوز معنای روشنی ندارد.

محاسبه و ادامه‌ی یادگیری

محاسبه‌گر نسبت P/E نسبت قیمت به سود و بازده سود را از قیمت و سود هر سهم حساب می‌کند. برای بخش نقدی سود، صفحه‌ی سود نقدی و برای اثر تورم بر مقایسه‌ها، صفحه‌ی تورم را ببینید. مقاله‌ی گوگل ترندز در تحلیل فاندامنتال نمونه‌ای از ساختن فرضیه‌ی بنیادی قابل آزمون است.

پرسش‌های رایج

P/E پایین یعنی سهم ارزان است؟

نه لزوماً. نسبت پایین ممکن است ناشی از سود یک‌باره، اوج چرخه‌ی سودآوری یا ریسک بالای شرکت باشد. ارزانی واقعی با بررسی کیفیت و پایداری سود و مقایسه با شرکت‌های مشابه سنجیده می‌شود.

P/E مناسب برای بورس ایران چند است؟

عدد مناسب ثابتی وجود ندارد. نسبت قابل‌قبول به نرخ بهره، تورم انتظاری، ریسک کلی بازار و صنعت هر شرکت بستگی دارد و در طول زمان تغییر می‌کند. مقایسه با تاریخچه‌ی همان شرکت و شرکت‌های هم‌صنعت معنادارتر از یک عدد عمومی است.

EPS را از کجا پیدا کنیم؟

سود هر سهم در صورت‌های مالی منتشرشده‌ی شرکت گزارش می‌شود. در بورس تهران، صورت‌های مالی در سامانه‌ی کدال منتشر می‌شوند. برای نسبت گذشته‌نگر، سود چهار فصل اخیر را جمع بزنید.

برای مطالعه‌ی بیشتر

جست‌وجو در تحلیلگری