شاخص قیمت مصرفکننده (CPI) چیست؟
Consumer Price Index (CPI)
تعریف کوتاه
شاخص قیمت مصرفکننده یا CPI عددی است که تغییر قیمت یک سبد ثابت از کالاها و خدمات مصرفی خانوارها را نسبت به یک دورهی پایه اندازه میگیرد و مبنای رایج محاسبهی تورم است.
- معادل انگلیسی
- Consumer Price Index (CPI)
- نامهای دیگر
-
- سی پی آی
- شاخص CPI
- شاخص قیمت مصرف کننده
- تورم آمریکا
- تورم هسته
- CPI
- Core CPI
- Consumer Price Index
شاخص قیمت مصرفکننده (Consumer Price Index یا CPI) عددی است که تغییر قیمت یک سبد ثابت از کالاها و خدمات مصرفی خانوارها — مانند خوراک، مسکن، حملونقل و بهداشت — را نسبت به یک دورهی پایه اندازه میگیرد. شاخص در دورهی پایه معمولاً ۱۰۰ فرض میشود و تغییر درصدی آن در طول زمان، تورم را میسازد. در ایران این شاخص را مرکز آمار ایران و بانک مرکزی منتشر میکنند و در آمریکا ادارهی آمار کار (BLS).
شاخص قیمت چگونه به نرخ تورم تبدیل میشود؟
فرض کنید شاخص یک ماه در سال گذشته 120 بوده و همان ماه امسال 132 باشد. تورم نقطهبهنقطه 132 ÷ 120 − 1 = 10% است. اگر شاخص ماه قبل 130 بوده باشد، تورم ماهانه 132 ÷ 130 − 1 ≈ 1.5% است. خود عدد ۱۳۲ بهتنهایی معنای خاصی ندارد؛ فقط تغییر آن نسبت به دورهی دیگر معنادار است.
شاخص کل و شاخص هسته
در آمریکا، علاوه بر شاخص کل، «شاخص هسته» (Core CPI) هم گزارش میشود که اقلام پرنوسان خوراک و انرژی را کنار میگذارد. هدف، دیدن روند پایهایتر قیمتهاست. بانکهای مرکزی و بازارها معمولاً به هر دو عدد توجه میکنند؛ شاخص هسته برای دیدن روند و شاخص کل برای هزینهی واقعی زندگی.
در ایران نیز شاخص قیمت مصرفکننده بر اساس سبدی از گروههای اصلی هزینهی خانوار محاسبه و به تفکیک گروهها منتشر میشود. تورم گروه خوراکیها یا گروه مسکن ممکن است فاصلهی زیادی با تورم کل داشته باشد؛ دلیلی دیگر برای اینکه تورم تجربهشدهی هر خانوار با عدد رسمی یکی نباشد.
چرا انتشار CPI آمریکا بازارها را تکان میدهد؟
دادهی تورم آمریکا ورودی مهم تصمیمهای کمیتهی بازار باز فدرال دربارهی نرخ بهره است. بازارها پیش از انتشار، برآورد اجماع تحلیلگران را در قیمتها لحاظ میکنند؛ بنابراین واکنش بازار معمولاً به فاصلهی عدد واقعی با انتظار است، نه به خود عدد. تورمی بالاتر از انتظار ممکن است انتظار نرخ بهرهی بالاتر را تقویت کند و بر دلار، طلا، سهام و رمزارزها اثر بگذارد؛ اما جهت و اندازهی واکنش از پیش قطعی نیست.
گزارش ماهانهی CPI آمریکا معمولاً ساعت ۸:۳۰ صبح به وقت شرق آمریکا منتشر میشود؛ این زمان به وقت ایران، بسته به فصل، ساعت ۱۶:۰۰ یا ۱۷:۰۰ است، چون آمریکا ساعت تابستانی دارد و ایران ندارد. تاریخهای دقیق را از صفحهی رسمی CPI در ادارهی آمار کار آمریکا بررسی کنید.
محدودیتهای شاخص قیمت مصرفکننده
- سبد میانگین، سبد شما نیست: هزینههای هر خانوار ترکیب خودش را دارد؛ تورم تجربهشده ممکن است بالاتر یا پایینتر از عدد رسمی باشد.
- بازنگری و تغییر روش: سال پایه، وزنها و روشها بهمرور بهروزرسانی میشوند و مقایسهی دورههای بسیار دور را دشوار میکنند.
- تأخیر انتشار: شاخص یک ماه پس از پایان آن ماه منتشر میشود؛ بازار در این فاصله از دادههای دیگر هم برداشت میکند.
معامله در لحظهی خبر
در دقایق انتشار دادههای مهم، اسپرد باز میشود و اسلیپیج افزایش پیدا میکند. اگر معاملهی باز دارید، اثر احتمالی این نوسان را پیش از انتشار در اندازهی موقعیت لحاظ کنید.
ابزار و ادامهی یادگیری
برای مقایسهی بازده داراییها با تورم از محاسبهگر بازده واقعی و برای محاسبهی تغییر شاخص از محاسبهگر درصد استفاده کنید. زمان انتشار دادههای مهم در تقویم اقتصادی تحلیلگری قابل پیگیری است و صفحهی گزارش اشتغال غیرکشاورزی دادهی مهم دیگری را توضیح میدهد که بازار کنار تورم دنبال میکند.
پرسشهای رایج
CPI یعنی چه؟
CPI یا شاخص قیمت مصرفکننده تغییر قیمت یک سبد ثابت از کالاها و خدمات مصرفی را نسبت به دورهی پایه نشان میدهد. درصد تغییر این شاخص در طول زمان، نرخ تورم است.
CPI آمریکا چه ساعتی به وقت ایران منتشر میشود؟
معمولاً ساعت ۸:۳۰ صبح به وقت شرق آمریکا؛ یعنی حدود ساعت ۱۶:۰۰ به وقت ایران در ماههایی که آمریکا ساعت تابستانی دارد و ۱۷:۰۰ در بقیهی سال. تاریخ دقیق هر ماه را از تقویم رسمی انتشار بررسی کنید.
چرا بازار به CPI واکنش نشان میدهد؟
چون تورم ورودی مهم تصمیم بانک مرکزی آمریکا دربارهی نرخ بهره است. بازار پیش از انتشار انتظار خود را در قیمت لحاظ میکند و واکنش اصلی به تفاوت عدد واقعی با آن انتظار است.